ساختار شخصیت از دیدگاه اسلام در چارچوب نظریه صفت
114 بازدید
مقطع: دکترا
نقش: مشاور
دانشگاه: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
تاریخ دفاع: 1393
نام استاد/نام دانشجو : محمد صادق شجاعی
این پژوهش با هدف استخراج صفتها و کشف ساختار شخصیت از منابع اسلامی انجام شد. برای تحقق این هدف، از بررسی منابع اسلامی (قران‌کریم، روایات و کتابهای اخلاق) حدود 25000 واژه گرداوری و پس از حذف موارد تکراری، مبهم و ناظر به جنبه‌های زیستی- جسمانی، تکالیف عبادی و حالتهای زودگذر، یک فهرست 103 واژه‌ای از صفات بر پایه نظر متخصصان در منابع اسلامی تهیه شد. نتایج حاصل از مطالعه‌ی کیفی با استفاده از روش معنی شناسی زبانی منجر به تعیین پانزده حوزه معنایی طمانینه، اعتدال، بزرگی نفس، خوش خلقی، مناعت طبع، انعطاف پذیری، تعهد، شادکامی، فعال بودن، عفت، ثبات، زیرکی، فروتنی، پیوندجویی و تکلیف پذیری و تهیه یک پرسشنامه بایا گزینه با 169 سوال شد. به منظور بررسی روایی تجربی پرسشنامه در مرحله نخست یک نمونه 490 (195زن، 295 مرد) نفری از شهروندان تهرانی به صورت تصادفی چند مرحله‌ای انتخاب و پرسشنامه پژوهش را تکمیل کردند. روایی عاملی از طریق تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول و دوم بررسی و مشخص شد که پانزده صفت اصلی شخصیت را می‌توان در یک ساختار چهار عاملی شامل تعادل‌جویی، روی‌اوری اجتماعی، پختگی عقلانی و پختگی روانی- هیجانی قرار داد. از سوی دیگر، در بالاترین سطح، تمامی جنبه‌های شخصیت به یک عامل بر می گردد. بنابراین، شخصیت در منابع اسلامی دارای ساختار سلسله مراتبی است. نتایج مرحله دوم تجربی به منظور مقایسه عاملهای استخراج شده در پژوهش با عاملهای دو پرسشنامه کتل (PF 16 کتل، 1993) و پنج عاملی شخصیت نیو فرم کوتاه (NEO-FFI؛ کاستا و مک‌کری، 1992؛ نسخه فارسی ازخوش و عسگری، 1388) در یک گروه نمونه 207 (145زن و 62 مرد) نفری از جامعه موردمطالعه و برپایه مکان‌یابی مقیاسها در فضای عاملی انجام شد. هرچند صفتها و عاملهای استخراج شده در این پژوهش با صفتها و عاملهای مبتنی بر نظریه‌های روان‌شناسی در مجموع همخوانی نسبتا خوبی دارد، در عین حال، برخی صفتها و عاملهای استخراج شده در این پژوهش کاملا با صفتها و عاملهای روان شناسی متفاوت است. کلید واژه: شخصیت، رویکرد صفت، ساختار شخصیت، صفتهای شخصیتی، روان شناسی اسلامی