مؤلفه ها و کاربردهای استدلال به «خیر و ابقی» در قرآن کریم
94 بازدید
مقطع: فوق لیسانس
نقش: راهنما
دانشگاه: قرآن و حدیث
تاریخ دفاع: 1393
نام استاد/نام دانشجو : معصومه سالخورده
اسلام دینی است مبتنی بر برهان، منطق و استدلال عقلی. از این‌رو معارف آن در قرآن کریم، به صورت استدلال‌هایی عقلی و منطقی بیان گردیده، که هر فطرت سالمی پذیرای آن‌هاست. از جملۀ این استدلال‌ها، استدلال {خَیْرٌ وَ أَبْقى} می‌باشد. هدف این پژوهش بررسی، تحلیل و تبیین ماهیّت استدلال مذکور است، که با روش کتابخانه‌ای و شیوۀ توصیفی و تحلیلِ محتوا به استخراجِ مؤلفه‌ها، مبانی، حوزه‌های کاربردی و پیامدهای به کار گیری‌ آن می‌پردازد. یافته‌های حاصل از پژوهش این است، که استدلال {خَیْرٌ وَ أَبْقى} در مواضع تقابل دنیا و آخرت، آن‌جا که انسان، باید یکی از دو طرف را بر دیگری ترجیح دهد، به کار رفته است، و متشکّل از چهار مؤلفه می‌باشد: 1ـ مواجه شدن با پدیده‌های متعارض 2ـ ارزیابی موقعیّت (ارزیابی و مقایسۀ ماهوی، ظاهری و زمانی دو پدیده) 3ـ تشخیص خیر پایدار و شرّ ناپایدار 4ـ ترجیح و انتخاب خیر پایدار. بر اساس مؤلفه‌های مذکور، این استدلال دارای دو مبنای جهان شناختی و انسان شناختی می‌باشد:جهان شناختی: شامل شناخت دنیا و آخرت یکی از بُعدِ ناپایداری دنیا و پایداری حیات اُخروی، و دیگری از منظر شرّ بودن دنیا، آن‌جا که در تقابل، تعارض و تزاحم با آخرت قرار گیرد و در مقابل، خیر بودن آخرت.و انسان شناختی از این منظر، که انسان به لحاظ فطری موجودی است: خیرگرا، لذّت گرا و محنت گریز، جاودانه طلب، مختار و انتخابگری آزاد، که انتخاب‌های او مستدّل بوده و در موقعیّت‌ها بر اساس دلیل و برهان عمل می‌کند.حوزه‌های کاربردی آن نیز عبارتند از: موقعیّت دو راهی دنیا یا آخرت، دعوت به هدایت، تنگی رزق، مقایسه در روزی و تهدید ایمان، که می‌توان دو راهی دنیا یا آخرت را عنوان جامع همۀ موقعیّت‌ها دانست. به کار گیری این استدلال در زندگی، به تناسب موقعیّت‌های نامبرده، پیامدهای ویژه و کار آمدی را به همراه خواهد داشت؛ از جمله: دستیابی به فلاح، هدایت پذیری، قناعت ورزی، بردباری و سپاسگزاری، رضامندی از زندگی، تعالی خواسته‌ها، از بین رفتن ترس و اضطراب، و استقامت بر هدف. در مجموع رهنمود استدلال {خَیْرٌ وَ أَبْقى}، ترغیب نمودن به سرای پایدار آخرت، زهد ورزیدن نسبت به دنیای ناپایدار، و جهت دهی صحیح حبّ بقا و گرایش به خیر است. این پژوهش می‌تواند در نظام تعلیم و تربیت، مراکز دانشگاهی، حوزوی و مشاوره به عنوان یکی از مسائل علمی مطرح شود، و در اختیار پژوهشگران، اساتید، سخنرانان و مشاوران محترم قرار گیرد، تا با تکیه بر بُعد خیر و پایدار بودن پدیده‌ها، به استدلال بپردازند و با برانگیختن حبّ بقا و گرایش به خیر، تأثیر مطلوب را بر مخاطبین بگذارند. کلید واژه‌ها: استدلال (قرآنی)، خَیر، أبقی، دنیا و آخرت.